{"id":2677,"date":"2023-05-02T16:35:15","date_gmt":"2023-05-02T14:35:15","guid":{"rendered":"https:\/\/lodz-name.eu\/?p=2677"},"modified":"2023-05-02T16:35:21","modified_gmt":"2023-05-02T14:35:21","slug":"pierwsze-lodzkie-mlyny-co-o-nich-wiadomo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/lodz.name\/pl\/eternal-2677-pierwsze-lodzkie-mlyny-co-o-nich-wiadomo","title":{"rendered":"Pierwsze \u0142\u00f3dzkie m\u0142yny: co o nich wiadomo"},"content":{"rendered":"\n

M\u0142yny to nie tylko zabytki architektury i historii, ale tak\u017ce in\u017cynierii. Zosta\u0142y zaprojektowane do mielenia ziarna na m\u0105k\u0119. Do tego celu wykorzystywano energi\u0119 wiatru, wody lub pary. Poniewa\u017c \u0141\u00f3d\u017a nazywana jest miastem zbudowanym na rzekach, nie dziwi fakt, \u017ce dzia\u0142a\u0142o tu kiedy\u015b kilkana\u015bcie m\u0142yn\u00f3w wodnych. Mieszka\u0144cy minionych wiek\u00f3w potrafili te\u017c wykorzysta\u0107 energi\u0119 wiatru – w mie\u015bcie by\u0142o wiele wiatrak\u00f3w. O tym, jak powstawa\u0142y i znika\u0142y pierwsze m\u0142yny w \u0141odzi, przeczytaj w artykule na portalu lodz-name.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\u0141\u00f3d\u017a – miasto zbudowane na rzekach<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

\u0141\u00f3d\u017a jest znana jako miasto, kt\u00f3re powsta\u0142o na rzekach. W dawnych czasach, przed gwa\u0142townym rozwojem przemys\u0142owym, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w drugiej po\u0142owie XIX wieku, miasto by\u0142o otoczone 19 rzekami.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsza pisemna wzmianka o mie\u015bcie pochodzi z 1332 roku. Prawo magdeburskie, kt\u00f3re przewidywa\u0142o szereg mo\u017cliwo\u015bci, zosta\u0142o nadane miastu w lipcu 1423 roku przez kr\u00f3la Polski W\u0142adys\u0142awa II Jagie\u0142\u0142\u0119. Mimo otrzymania praw miejskich, \u0141\u00f3d\u017a przez kilka wiek\u00f3w pozostawa\u0142a ma\u0142ym miasteczkiem, w kt\u00f3rym g\u0142\u00f3wnym zaj\u0119ciem mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142o rolnictwo.<\/p>\n\n\n\n

Wyhodowane zbo\u017ce trzeba by\u0142o zmieli\u0107, a do tego niezb\u0119dne by\u0142y m\u0142yny. Pierwsze m\u0142yny w \u0141odzi by\u0142y nap\u0119dzane energi\u0105 wodn\u0105 i wiatrem.<\/p>\n\n\n\n

M\u0142yny wodne<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Historycy uwa\u017caj\u0105, \u017ce pierwsze m\u0142yny wodne zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 w Polsce w \u015bredniowieczu, oko\u0142o ko\u0144ca XII wieku. G\u0142\u00f3wnym warunkiem budowy m\u0142yna wodnego by\u0142a dost\u0119pno\u015b\u0107 bie\u017c\u0105cej wody. Jak ju\u017c wspomniano, \u015bredniowieczna \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a otoczona rzekami i strumieniami, co przyczyni\u0142o si\u0119 do powstania m\u0142yn\u00f3w wodnych.<\/p>\n\n\n\n

Wiadomo, \u017ce w \u015bredniowiecznej \u0141odzi by\u0142o oko\u0142o 30 m\u0142yn\u00f3w wodnych. Jeden z nich, M\u0142yn Grobelny, znajdowa\u0142 si\u0119 w pobli\u017cu tamy na drodze Krak\u00f3w – \u0141\u0119czyca. P\u00f3\u017aniej na tym terenie pojawi\u0142 si\u0119 Park Staromiejski.<\/p>\n\n\n\n

Jednak najwi\u0119cej m\u0142yn\u00f3w dzia\u0142a\u0142o na rzece Jasie\u0144. Na tej rzece i jej dop\u0142ywach znajdowa\u0142o si\u0119 11 m\u0142yn\u00f3w wodnych. Dok\u0142adna data powstania pierwszego m\u0142yna na rzece Jasie\u0144 pozostaje nieznana. Jednak badacze sugeruj\u0105, \u017ce by\u0142 to koniec XIV wieku.<\/p>\n\n\n\n

Szczyt budowy m\u0142yn\u00f3w wodnych na terenie dzisiejszej \u0141odzi przypad\u0142 na XV i XVI wiek. Pojawi\u0142y si\u0119 tak zwane „osady m\u0142y\u0144skie” – wioski z kilkoma obiektami s\u0142u\u017c\u0105cymi do mielenia zbo\u017ca na m\u0105k\u0119. Dobitnym przyk\u0142adem by\u0142a malownicza wioska Ksi\u0119\u017cy M\u0142yn. Pierwszy m\u0142yn nale\u017ca\u0142 do miejscowego ksi\u0119dza, a p\u00f3\u017aniej liczba m\u0142yn\u00f3w w wiosce wzros\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

M\u0142yny wodne cz\u0119sto ulega\u0142y zniszczeniu. G\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 by\u0142y przede wszystkim wylewy rzek. Czasami dochodzi\u0142o te\u017c do po\u017car\u00f3w. Schy\u0142ek m\u0142ynarstwa wodnego w \u0141odzi nast\u0105pi\u0142 w po\u0142owie XIX wieku. By\u0142o to spowodowane szybkim tempem industrializacji miasta. \u0141\u00f3d\u017a przemys\u0142owa rozrasta\u0142a si\u0119, wch\u0142aniaj\u0105c okoliczne wioski, a na miejscu m\u0142yn\u00f3w powstawa\u0142y fabryki prz\u0119dzalnicze, farbiarskie i biel\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n

Kolejn\u0105 przyczyn\u0105 upadku m\u0142ynarstwa wodnego w \u0141odzi by\u0142o gwa\u0142towne wysychanie rzek w wyniku wspomnianej wcze\u015bniej industrializacji. Miejscowe zak\u0142ady i fabryki potrzebowa\u0142y coraz wi\u0119cej wody do produkcji przemys\u0142owej. W rezultacie poziom w\u00f3d gruntowych obni\u017ca\u0142 si\u0119, a rzeki ulega\u0142y sp\u0142yceniu. Brak wody powodowa\u0142 brak energii do pracy m\u0142yn\u00f3w zbudowanych na rzekach.<\/p>\n\n\n\n

Wiatraki<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

W minionych wiekach mieszka\u0144cy \u0141odzi, opr\u00f3cz energii wodnej, ch\u0119tnie korzystali z energii wiatru. M\u0142yny by\u0142y budowane na wzg\u00f3rzach, na otwartej przestrzeni. Gdziekolwiek by\u0142o wzg\u00f3rze, tam prawie zawsze by\u0142 wiatrak. Na przyk\u0142ad wiatraki znajdowa\u0142y si\u0119 na najwy\u017cszym wzg\u00f3rzu dzisiejszej ulicy Piotrkowskiej i na wzg\u00f3rzach ulicy W\u00f3lcza\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

W 1860 roku w \u0141odzi by\u0142o ponad 30 wiatrak\u00f3w, a w 1875 roku ich liczba wzros\u0142a do 65. Jednak pod koniec XIX wieku liczba wiatrak\u00f3w zacz\u0119\u0142a male\u0107. Sta\u0142o si\u0119 tak za spraw\u0105 budowy pierwszych m\u0142yn\u00f3w wykorzystuj\u0105cych si\u0142\u0119 pary. Mia\u0142y one wiele zalet w por\u00f3wnaniu z m\u0142ynami wodnymi czy wiatrowymi. Po pierwsze, takie m\u0142yny nie by\u0142y uzale\u017cnione od pory roku czy warunk\u00f3w pogodowych, a po drugie – pracowa\u0142y bez przerwy.<\/p>\n\n\n\n

Mimo to drewniane wiatraki nadal dzia\u0142a\u0142y na pocz\u0105tku XX wieku. Ich wizerunki mo\u017cna by\u0142o cz\u0119sto zobaczy\u0107 na poczt\u00f3wkach z pocz\u0105tku XX wieku.<\/p>\n\n\n\n

Na przyk\u0142ad na fotografii nale\u017c\u0105cej do Bronis\u0142awa Wilkoszewskiego wida\u0107 Park Helen\u00f3w, a w tle a\u017c 17 wiatrak\u00f3w.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Z czasem \u0142\u00f3dzkie m\u0142yny wodne i wiatraki straci\u0142y swoj\u0105 innowacyjno\u015b\u0107, poniewa\u017c zast\u0105pi\u0142y je m\u0142yny parowe, spalinowe, elektryczne i motorowe. Jednak te konstrukcje m\u0142yn\u00f3w wodnych i wiatrak\u00f3w, kt\u00f3re przetrwa\u0142y, zyska\u0142y warto\u015b\u0107 architektoniczn\u0105 i historyczn\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u0142yny to nie tylko zabytki architektury i historii, ale tak\u017ce in\u017cynierii. Zosta\u0142y zaprojektowane do mielenia ziarna na m\u0105k\u0119. Do tego celu wykorzystywano energi\u0119 wiatru, wody lub pary. Poniewa\u017c \u0141\u00f3d\u017a nazywana jest miastem zbudowanym na rzekach, nie dziwi fakt, \u017ce dzia\u0142a\u0142o tu kiedy\u015b kilkana\u015bcie m\u0142yn\u00f3w wodnych. Mieszka\u0144cy minionych wiek\u00f3w potrafili te\u017c wykorzysta\u0107 energi\u0119 wiatru – w […]<\/p>\n","protected":false},"author":322,"featured_media":1528,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[336],"tags":[1093,1250,1091,1252,1249,1130,1253,1248,1251,1090,1254],"moimportance":[33],"motype":[326],"moformat":[18],"class_list":{"0":"post-2677","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-innowacje","8":"tag-co-zobaczyc-w-lodzi","9":"tag-energie-wiatru","10":"tag-historia-naturalna","11":"tag-lodz-miasto-zbudowane-na-rzekach","12":"tag-lodzkie-mlyny","13":"tag-lodzkie-zbiorniki-wodne","14":"tag-mlyny-wodne","15":"tag-pierwsze-lodzkie-mlyny","16":"tag-pierwsze-mlyny-w-lodzi","17":"tag-przyroda-w-lodzi","18":"tag-wiatraki","19":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory","20":"motype-eternal","21":"moformat-vlasna"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/322"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2677"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2677\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2690,"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2677\/revisions\/2690"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1528"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2677"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2677"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2677"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=2677"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=2677"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/lodz.name\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=2677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}