Park Źródliska I

Park Źródliska I — najstarszy park Łodzi, palmiarnia i brama do Księżego Młyna

To tutaj zaczyna się historia miejskiej zieleni w Łodzi. Park Źródliska założono w 1840 roku jako Ogród Spacerowy, zwany też ogrodem angielskim, i przez trzydzieści pięć lat był jedynym publicznym parkiem w mieście, które właśnie zamieniało się w europejską stolicę włókiennictwa. Dziś Źródliska I zajmują ponad dziewięć hektarów po wschodniej stronie założenia, mieszczą palmiarnię z kolekcją liczoną w tysiącach okazów i sąsiadują z Księżym Młynem — najlepiej zachowanym w Europie zespołem fabryczno-mieszkalnym XIX wieku. Trzysta lat mają tu niektóre dęby; sto osiemdziesiąt — sam pomysł, żeby robotnicze miasto miało gdzie odpocząć.

Najważniejsze atrakcje

• Palmiarnia Łódzka — udostępniona zwiedzającym 1 września 1956 roku w zaadaptowanym budynku dawnej kawiarni, dziś część Ogrodu Botanicznego. Mieści około 4500 okazów należących do ponad 1100 taksonów z 65 rodzin roślin.
• Ponadstuletnie palmy — najstarsze okazy w kolekcji przekraczają 130 lat i sięgają osiemnastu metrów wysokości, a najstarsze sagowce mają około dziewięćdziesięciu lat.
• Trzy działy palmiarni — pawilon roślin klimatu śródziemnomorskiego z wiekowymi cytrusami i wawrzynami, część tropikalna z ponad trzystoma taksonami storczyków, paprociami i bromeliami oraz sala roślin pustynnych z wielometrowymi opuncjami.
• Dęby-pomniki przyrody — kilka okazów liczących około trzystu lat, pozostałość naturalnego drzewostanu sprzed założenia parku, objętych ochroną jako pomniki przyrody.
• Stawy i wyspa — trzy zbiorniki, z których największy ma pośrodku wysepkę; układ wodny pochodzi z przebudowy parku z początku lat 20. XX wieku.
• Muszla koncertowa i stoliki szachowe — pawilonowa muszla oraz stała strefa gry w szachy, z której korzystają łodzianie o każdej porze roku.
• Sąsiedztwo Parku Źródliska II — pałac Karola Scheiblera, w którym od 1986 roku mieści się Muzeum Kinematografii, oraz grota z tarasem widokowym.

Co znajdziesz w środku

Źródliska I mają układ, jaki nadał im na początku lat 20. XX wieku Edward Ciszkiewicz: swobodne, kręte alejki, otwarte polany i starodrzew, przez który przebijają się widoki na wodę.

• Zabytkowy starodrzew z dębami, klonami i lipami, wśród nich kilka okazów pomnikowych.
• Kwatery kwiatowe z różami i cisami, wprowadzone w latach 30. przez Stefana Rogowicza, ogrodnika miejskiego.
• Trzy stawy z wysepką, obsadzone roślinnością nadwodną i chętnie odwiedzane przez kaczki.
• Palmiarnia w oszklonej stalowej konstrukcji z lat 1999–2003, projektu Przemysława Cymermana i Jacka Dynarka — z pierwszą w Polsce ścianą grzewczą tego typu.
• Plac zabaw, ławki i cieniste zakątki, z których korzystają mieszkańcy pobliskich kamienic.
• Piesze połączenie z Parkiem Źródliska II i dalej z osiedlem Księży Młyn oraz Białą Fabryką dziedzictwa włókienniczego.

Co robić i dla kogo

• Miłośnicy roślin — palmiarnia daje zimą to, czego w Polsce nie da żaden ogród na wolnym powietrzu: pełne, gęste tropiki bez wyjazdu z miasta.
• Fani historii przemysłowej — jednym spacerem łączysz park Scheiblera, jego pałac i robotnicze osiedle Księży Młyn.
• Rodziny z dziećmi — kompaktowy teren, krótkie dystanse, stawy z kaczkami i plac zabaw w zasięgu wzroku.
• Fotografowie — stare dęby, lustro wody i XIX-wieczna architektura w tle to jedno z najbardziej wdzięcznych ujęć w Łodzi.
• Szachiści i seniorzy — stała strefa stolików szachowych i mnóstwo ławek w cieniu.
• Turyści z jednym dniem w Łodzi — z dworca Łódź Fabryczna to kwadrans, a program wypełnia całe popołudnie.

Jak dojechać i praktyczne informacje

Park leży w dzielnicy Widzew, po wschodniej stronie śródmieścia, w bezpośrednim sąsiedztwie zespołu Księży Młyn. Wzdłuż północnej granicy założenia biegnie główna trasa tramwajowa wschód–zachód, obsługiwana m.in. przez linie 8, 10 i 14; od strony południowej kursują tramwaje jadące w stronę Widzewa oraz autobusy, wśród nich linie 54, 54A, 70, 75, 82A, 85A, 96 i 98. Z dworca Łódź Fabryczna dojedziesz tu w kilkanaście minut, z Łodzi Widzew podobnie. Wstęp do parku jest bezpłatny, teren jest ogólnodostępny i nie ma bram. Płatne — osobno i według własnych godzin otwarcia — są Palmiarnia Łódzka oraz Muzeum Kinematografii w sąsiednim Parku Źródliska II. Na sam park wystarczy godzina, na park z palmiarnią zarezerwuj dwie do trzech, a jeśli dołożysz spacer po Księżym Młynie i muzeum — pół dnia. Rozkłady komunikacji miejskiej warto sprawdzić w serwisie MPK Łódź, bo trasy bywają korygowane.

Kiedy odwiedzić

Wiosną park pokazuje, dlaczego był kiedyś dumą miasta: kwitną krzewy ozdobne, stawy odbijają świeżą zieleń, a kwatery kwiatowe wracają do gry po zimie. Latem stary drzewostan daje gęsty cień, a Źródliska stają się najbliższym miejscem odpoczynku dla mieszkańców gęsto zabudowanej wschodniej części śródmieścia — najspokojniej jest tu rano i tuż przed zmierzchem. Jesień przynosi najlepszą fotografię: dęby i klony przebarwiają się w tempie widocznym z dnia na dzień, a mniejszy ruch pozwala obejść cały park w ciszy. Zima jest sezonem palmiarni — to jedyny moment, gdy różnica między mroźnym parkiem a tropikalnym pawilonem robi naprawdę duże wrażenie, a kolekcja storczyków i cytrusów prezentuje się najlepiej.

Warto wiedzieć

Ogród założono w 1840 roku i do 1875 był jedynym publicznym parkiem Łodzi. Pod koniec lat 50. XIX wieku podzielono go: część zachodnią kupił w 1853 roku Karol Scheibler, fabrykant, który zbudował obok jedno z największych imperiów włókienniczych Europy. Część wschodnią — dzisiejsze Źródliska I — w latach 60. i 70. XIX wieku dzierżawiono prywatnie, a w północnym fragmencie do 1905 roku działała strzelnica Bractwa Kurkowego. Od lat 80. XIX wieku dzierżawcą był sam Scheibler; w 1892 roku zorganizowano tu pierwszą w mieście wystawę ogrodniczą. W 1906 roku park wrócił pod zarząd miasta. Obecny układ to dzieło Edwarda Ciszkiewicza z początku lat 20. XX wieku, uzupełnione w latach 30. kwaterami kwiatowymi Stefana Rogowicza. Park Źródliska II udostępniono publiczności w 1947 roku, a palmiarnię — 1 września 1956 roku. Założenie wpisano do rejestru zabytków 6 grudnia 1984 roku, a w 2015 roku weszło w skład uznanego za Pomnik Historii wielokulturowego krajobrazu przemysłowej Łodzi. W grudniu 2007 roku park zwyciężył w konkursie na najpiękniejszy park w Polsce i zajął piąte miejsce w Europie.

Wskazówki dla odwiedzających

• Palmiarnię zwiedzaj rano w dzień powszedni — w weekendy w wąskich przejściach między okazami robi się ciasno, a wilgotne powietrze potęguje wrażenie tłoku.
• Zdjęcie z wysepką na największym stawie wychodzi najlepiej od strony południowej, gdy słońce jest nisko.
• Zaplanuj spacer w jedną stronę do Księżego Młyna: park, pałac Scheiblera i robotnicze osiedle układają się w logiczną, kilkukilometrową trasę bez powrotu tą samą drogą.

Pytania i odpowiedzi

Czy to naprawdę najstarszy park w Łodzi? Tak. Założono go w 1840 roku i do 1875 roku był jedynym publicznym parkiem miasta — to najstarsze łódzkie założenie parkowe i jedno z najstarszych w Polsce.

Czym różnią się Źródliska I i Źródliska II? To dwie części tego samego, podzielonego w XIX wieku ogrodu. Źródliska I to część wschodnia z palmiarnią, stawami i pomnikowymi dębami. Źródliska II leżą po zachodniej stronie i mieszczą pałac Karola Scheiblera z Muzeum Kinematografii oraz grotę z tarasem widokowym.

Czy wejście do parku jest płatne? Nie, park jest bezpłatny i ogólnodostępny. Bilety obowiązują osobno w Palmiarni Łódzkiej i w Muzeum Kinematografii.

Co zobaczyć w palmiarni? Trzy działy: śródziemnomorski z wiekowymi palmami, cytrusami i wawrzynami, tropikalny z ponad trzystoma taksonami storczyków oraz pustynny z kaktusami i sukulentami. Kolekcja liczy około 4500 okazów.

Ile czasu zająć powinno zwiedzanie? Sam park to godzina spaceru. Z palmiarnią — dwie do trzech godzin. Z Księżym Młynem i Muzeum Kinematografii swobodnie pół dnia.

Czy park jest dostępny dla wózków? Główne alejki są utwardzone i wygodne, choć teren lekko faluje. Palmiarnia ma wnętrza o zmiennej szerokości przejść, więc z dużym wózkiem bywa ciasno.

Co jest tuż obok? Zespół Księży Młyn — osiedle robotnicze Scheiblera, jedno z najlepiej zachowanych XIX-wiecznych założeń fabryczno-mieszkalnych w Europie — oraz Willa Herbsta z ekspozycją muzealną.